Ο Δήμος Μεγαρέων και το Ελληνικό Δίκτυο Ανθεκτικών Πόλεων έφεραν στο ίδιο τραπέζι Πολιτεία, Αυτοδιοίκηση, επιστημονική κοινότητα, εθελοντικές οργανώσεις και ανθρώπους του πεδίου.
Στις 19 και 20 Οκτωβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στα Μέγαρα η διήμερη δράση ανταλλαγής εμπειρίας (Twinning Activity) «Η μεγάλη πυρκαγιά στη Δυτική Αττική το καλοκαίρι του 2026: διδάγματα, προκλήσεις και επόμενα βήματα», που διοργάνωσαν ο Δήμος Μεγαρέων και το Ελληνικό Δίκτυο Ανθεκτικών Πόλεων (Ελ.Δ.Α.Π.).
Η συνάντηση αποτέλεσε μια ολοκληρωμένη αποτίμηση της μεγάλης πυρκαγιάς που εκδηλώθηκε στις 31 Ιουλίου 2026 στη νότια Βοιωτία και επεκτάθηκε στη Δυτική Αττική, φέρνοντας σε διάλογο εκπροσώπους της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των δασικών υπηρεσιών, της επιστημονικής κοινότητας, των εθελοντικών οργανώσεων και των παραγωγικών φορέων. Μέσα από την ανταλλαγή επιχειρησιακής εμπειρίας, επιστημονικών δεδομένων και προτάσεων, αναδείχθηκαν τόσο οι πρακτικές που συνέβαλαν στον περιορισμό των επιπτώσεων όσο και οι αδυναμίες που πρέπει να αντιμετωπιστούν.
Στο πλαίσιο αυτό αναδείχθηκε η ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης του κινδύνου δασικών πυρκαγιών, που συνδέει την πρόληψη, την επιχειρησιακή ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση.
Από την αντιμετώπιση της πυρκαγιάς στην πρόληψη των επόμενων κινδύνων
Η εμπειρία της Δυτικής Αττικής επιβεβαίωσε ότι οι μεγάλες πυρκαγιές δεν αποτελούν μεμονωμένα συμβάντα. Η απώλεια της φυτοκάλυψης, η διάβρωση του εδάφους, ο αυξημένος πλημμυρικός κίνδυνος και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στις τοπικές κοινωνίες συνθέτουν μια αλληλουχία κινδύνων που απαιτεί έγκαιρο σχεδιασμό και συντονισμένη δράση.
Σημαντικά συμπεράσματα προέκυψαν από την εξέταση των αιτίων και των συνθηκών εξάπλωσης της πυρκαγιάς, την αξιολόγηση των παρεμβάσεων πρόληψης και τη συζήτηση για την επιχειρησιακή αντιμετώπιση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη συστηματικής αξιοποίησης της γνώσης από προηγούμενες πυρκαγιές, καθώς και στην ενσωμάτωση του κινδύνου στον χωροταξικό σχεδιασμό και στη διαχείριση της δασικής και αγροτικής γης.
Τα έργα πρόληψης του προγράμματος ANTINERO παρουσίασαν θετικά αποτελέσματα σε περιοχές όπου είχαν υλοποιηθεί, συμβάλλοντας στην προστασία οικισμών και αγροτικών εκτάσεων. Η εμπειρία αυτή ανέδειξε τη σημασία της συνέχειας και της συντήρησης των παρεμβάσεων, καθώς και της σταθερής χρηματοδότησης της πρόληψης.
Παράλληλα, επισημάνθηκε η ανάγκη ενίσχυσης των δημοτικών υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας με κατάλληλο προσωπικό, σύγχρονο εξοπλισμό και τεχνολογικά εργαλεία, αλλά και η σημασία της διαδημοτικής συνεργασίας σε περιοχές που μοιράζονται κοινές ζώνες κινδύνου. Όπως κατέδειξε η συγκεκριμένη πυρκαγιά, και όπως υπογράμμισε κατά την παρέμβασή του, ο ειδικός συνεργάτης του Δημάρχου Μεγαρέων Σπύρος Κουντεμάνης, τα φυσικά φαινόμενα δεν ακολουθούν τα διοικητικά όρια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την κοινή αξιολόγηση κινδύνων, την ανταλλαγή πληροφοριών και τον συντονισμένο σχεδιασμό.
Συντονισμός, επικοινωνία και οργανωμένος εθελοντισμός
Η αντιμετώπιση της πυρκαγιάς ανέδειξε την καθοριστική συμβολή των επίγειων δυνάμεων, ιδιαίτερα σε συνθήκες κατά τις οποίες οι ισχυροί άνεμοι περιόριζαν τη δυνατότητα χρήσης εναέριων μέσων.
Ταυτόχρονα, αναδείχθηκαν ανάγκες που αφορούν την επικοινωνία και τον συντονισμό στο πεδίο. Η διασφάλιση κοινών πρωτοκόλλων, διαλειτουργικών συστημάτων επικοινωνίας και ενιαίας επιχειρησιακής εικόνας, με σαφείς ρόλους και ουσιαστική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική διαχείριση μεγάλων συμβάντων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε επίσης στον οργανωμένο εθελοντισμό, με έμφαση στην εκπαίδευση, τον κατάλληλο εξοπλισμό, τις σαφείς διαδικασίες ενεργοποίησης και τις κοινές ασκήσεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η αποκατάσταση απαιτεί ταχύτητα και επιστημονική τεκμηρίωση
Τη δεύτερη ημέρα της δράσης, οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν πληγείσες περιοχές και ενημερώθηκαν επιτόπου για τα έργα αποκατάστασης. Η επίσκεψη ανέδειξε τη σημασία της έγκαιρης έναρξης υλοποίησης των αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων που επετεύχθη για πρώτη φορά μέσα σε τόσο σύντομο διάστημα στις πληγείσες περιοχές της Δυτικής Αττικής και της Βοιωτίας- και τον καθοριστικό ρόλο του θεσμού του ιδιώτη αναδόχου αποκατάστασης- ώστε να περιοριστούν οι κίνδυνοι από τις βροχοπτώσεις και να προστατευθούν οι κατάντη περιοχές.
Η επιστημονική συμβολή ανέδειξε, παράλληλα, ότι η φυσική αναγέννηση μπορεί να αποκαταστήσει σημαντικό μέρος των καμένων οικοσυστημάτων, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον τύπο βλάστησης. Η προστασία των εκτάσεων που αναγεννώνται από νέα πυρκαγιά αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα, καθώς μια νέα καύση πριν από την αναπαραγωγική ωριμότητα της βλάστησης μπορεί να ανακόψει τη διαδικασία αποκατάστασης.
Η εμπειρία γίνεται γνώση και η γνώση οδηγός για την επόμενη ημέρα
Η δράση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του ευρωπαϊκού έργου Adaptation Hubs (National Adaptation Hubs), το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Horizon Europe» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εντάσσεται στην Αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Το Ελ.Δ.Α.Π. συμμετέχει στο έργο ως εταίρος, συντονίζοντας τον ελληνικό Κόμβο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (Adaptation Hub Greece).
Τα συμπεράσματα θα κοινοποιηθούν στους Ευρωπαίους εταίρους του έργου και θα αξιοποιηθούν περαιτέρω τόσο στο Φόρουμ Ανθεκτικότητας του Ελ.Δ.Α.Π., στις 9 και 10 Δεκεμβρίου 2026, όσο και στην δεύτερη δράση ανταλλαγής εμπειρίας που θα πραγματοποιηθεί την άνοιξη του 2027 με τη συμμετοχή εκπροσώπων άλλων χωρών.
Όπως προέκυψε από τις εργασίες, η ανθεκτικότητα απέναντι στις μεγάλες δασικές πυρκαγιές δεν είναι ευθύνη ενός μόνο φορέα, αλλά αποτέλεσμα της συνεργασίας ολόκληρου του συστήματος διαχείρισης κινδύνου.
Το Ελληνικό Δίκτυο Ανθεκτικών Πόλεων επιδιώκει να λειτουργήσει ως δίαυλος συνεργασίας και ανταλλαγής τεχνογνωσίας μεταξύ των Δήμων και ως φορέας ανάδειξης τεκμηριωμένων προτάσεων προς την Πολιτεία. Το σημαντικότερο δίδαγμα από την πυρκαγιά της Δυτικής Αττικής είναι ότι η εμπειρία μιας καταστροφής αποκτά πραγματική αξία όταν μετατρέπεται σε γνώση, η γνώση σε σχεδιασμό και ο σχεδιασμός σε έγκαιρη δράση.
Με αφορμή τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα ο δήμαρχος Μεγαρέων Παναγιώτης Μαργέτης, δήλωσε:
«Για πρώτη φορά πραγματοποιείται μια τόσο συντονισμένη αποτίμηση ενός σημαντικού συμβάντος, με τη συμμετοχή όλων των βασικών εμπλεκόμενων φορέων και τη συνδυαστική αξιοποίηση επιχειρησιακής εμπειρίας και επιστημονικής γνώσης. Αυτή η πρακτική πρέπει να καθιερωθεί, ώστε τα συμπεράσματα να μην παραμένουν μεμονωμένες καταγραφές, αλλά να συνεκτιμώνται με τις αντίστοιχες αποτιμήσεις που πραγματοποιούν άλλοι φορείς και να αξιοποιούνται για τη βελτίωση του σχεδιασμού, της συνεργασίας και της πρόληψης. Γιατί κάθε μεγάλη καταστροφή πρέπει να γίνεται αφετηρία για πιο αποτελεσματική δράση απέναντι στους κινδύνους του μέλλοντος».
Ο Πρόεδρος του Ελ.Δ.Α.Π. Ιωάννης Κωνσταντάτος ανέφερε:
«Η διημερίδα επικεντρώθηκε στις επιπτώσεις της μεγάλης πυρκαγιάς και στην αποτίμηση της διαχείρισής της. Καταγράφηκαν όσα συνέβησαν κατά το πενθήμερο του συμβάντος, οι τομείς στους οποίους υπήρχαν περιθώρια βελτίωσης, καθώς και οι καλές πρακτικές που εφαρμόστηκαν. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από τις συζητήσεις στο Δημαρχείο Μεγάρων την πρώτη ημέρα και από την επίσκεψη στο πεδίο τη δεύτερη θα συγκεντρωθούν από το Ελληνικό Δίκτυο Ανθεκτικών Πόλεων και θα μεταφερθούν στους Ευρωπαίους εταίρους του Κόμβου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Ευελπιστούμε ότι η ανταλλαγή εμπειριών και η κοινή αξιολόγηση θα οδηγήσουν σε ουσιαστικά συμπεράσματα, τα οποία θα συμβάλουν στη βελτίωση του σχεδιασμού και της αποτελεσματικότητάς μας απέναντι σε αντίστοιχα συμβάντα στο μέλλον».
Ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Δημήτρης Βόρδος, ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Ήταν μια πολύ χρήσιμη και ουσιώδης διημερίδα, όπου αναπτύχθηκαν σημαντικά θέματα για την πρόληψη και την αποκατάσταση μετά από μια πυρκαγιά. Τα μεσογειακά δάση χαλεπίου πεύκης έχουν έναν συγκεκριμένο φυσικό μηχανισμό αναγέννησης, γι’ αυτό χρειάζεται να προστατεύσουμε τη νέα βλάστηση κατά την πρώτη κρίσιμη δεκαπενταετία.
Ο σύγχρονος και εξειδικευμένος εξοπλισμός αποτελεί προαπαιτούμενο για την αποτελεσματική πρόληψη και προετοιμασία. Είναι λυπηρό ένας Δήμος όπως ο δικός μας, με περίπου 2.000 χλμ. αγροτικού και περισσότερα από 1.000 χλμ. δασικού οδικού δικτύου, να διαθέτει ένα γκρέιντερ του 1995, για το οποίο δεν υπάρχουν πλέον ούτε ανταλλακτικά. Ευελπιστούμε ότι στη διάρκεια αυτής της θητείας θα δημιουργηθεί ένας επαρκής στόλος μηχανημάτων, ώστε να είμαστε πιο άμεσοι και αποτελεσματικοί στην πρόληψη και στην αποτροπή. Βασικός στόχος του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων (ΕΛΔΑΠ) είναι η απευθείας διεκδίκηση ευρωπαϊκών κονδυλίων για την ενίσχυση των Δήμων-μελών του με σύγχρονα μηχανήματα και συστήματα πυρανίχνευσης και πυρασφάλειας».
Στη δράση συμμετείχαν μεταξύ άλλων:
Από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο κ. Ευστάθιος Σταθόπουλος γενικός γραμματέας Δασών ΥΠΕΝ, ο κ. Ευάγγελος Γκουντούφας προϊστάμενος Γενικής Διεύθυνσης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος ΥΠΕΝ, και ο κ. Αθανάσιος Ρέππας επιθεωρητής Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής Αττικής.
Από το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ο πύραρχος Δ. Καϊάφας διοικητής Π.Υ. Μεγάρων ως εκπρόσωπος αρχηγού Πυροσβεστικού Σώματος αντιστράτηγου Θεόδωρου Βάγια.
Από την Περιφέρεια Αττικής, ο κ. Κλεάνθης Βαρελάς περιφερειακός Σύμβουλος ως εκπρόσωπος του περιφερειάρχη Αττικής κ. Ν. Χαρδαλιά, η κ. Αθανασία Παπασπύρου αντιπεριφερειάρχης Δυτικής Αττικής και ο κ. Ελευθέριος Κοσμόπουλος αντιπεριφερειάρχης Μητροπολιτικών Υποδομών και Δικτύων.
Στη συζήτηση συνέβαλαν: η κ. Σταμάτα Τριαντακωνσταντή δασάρχης Μεγάρων, ο κ. Παναγιώτης Γεωργακόπουλος δασάρχης Αιγάλεω, ο κ. Δημήτρης Βόρδος αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Δήμου Μεγαρέων, ο κ. Κώστας Κολλιαλής εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος για θέματα Δημοτικής Αστυνομίας και Πολιτικής Άμυνας Δήμου Μεγαρέων, ο κ. Σπύρος Κουντεμάνης ειδικός συνεργάτης Δημάρχου Μεγαρέων, ο κ. Μιχαήλ Κανάκης αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Λουτρακίου-Περαχώρας-Αγ. Θεοδώρων, ο κ. Σπύρος Ράπτης αντιδήμαρχος Αγ. Θεοδώρων, ο κ. Ευάγγελος Ζήσης προϊστάμενος Τμήματος Πολιτικής Προστασίας, ο κ. Βασίλης Κρητικός αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Δήμου Ελληνικού – Αργυρούπολης και ειδικός σύμβουλος του Προέδρου Δ.Σ. Ελ.Δ.Α.Π., ο κ. Σταύρος Σαλαγιάννης πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εθελοντικών Οργανώσεων Δασοπροστασίας-Πυρόσβεσης, εκπρόσωποι εθελοντικών ομάδων του Δήμου Μεγαρέων (ΚΟΥΡΟΣ και Ομάδα Εθελοντών Μεγαριτών), εκπρόσωποι της Εθελοντικής Ομάδας Δασοπροστασίας-Πυρόσβεσης Δήμου Ελληνικού-Αργυρούπολης, ο κ. Ηλίας Μουσταΐρας πρόεδρος Ένωσης Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών Δυτικής Αττικής καθώς και τα στελέχη του Ελ.Δ.Α.Π. κ. Γιάννης Σκουμπούρης τεχνικός διευθυντής και κ. Χρύσα Κοντάκη διευθύντρια Ανάπτυξης.
Με τις επιστημονικές τοποθετήσεις και προτάσεις τους συνέβαλαν οι: Σπύρος Νικολάου δασολόγος-δημοτικός σύμβουλος του Δήμου Μεγαρέων, η κ. Ελένη Κατσιρώδη δασολόγος Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), ο κ. Ευάγγελος Γκουντούφας προϊστάμενος Γενικής Διεύθυνσης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος ΥΠΕΝ, ο κ. Αντώνης Ελευθερίου ωκεανογράφος, μηχανικός Υδάτινων Πόρων – Ελληνικός Εθνικός Κόμβος Nature-Based Solutions, και η κ. Μαίρη Ατζέμη διδάκτωρ Μηχανικός ΕΜΠ σε θέματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης και διαχείρισης πόρων.
Το «παρών» στην διημερίδα έδωσαν επίσης από τον Δήμο Μεγαρέων ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σπύρος Χατζής καθώς και οι αντιδήμαρχοι: Οικονομικών Δημήτρης Γεωργακής, Παιδείας, Πολιτισμού και Τρίτης Ηλικίας Κώστας Μαργέτης, Τεχνικών Υπηρεσιών Βασίλης Σάλτας, Πρασίνου και Ηλεκτροφωτισμού Δημήτρης Καρδάτος, Αθλητισμού και Νέας Γενιάς Γιώργος Μήτσος, Νέας Περάμου Κώστας Μποτουνάς και ο πρόεδρος του Τοπικού Συμβουλίου Νέας Περάμου Καρυοφύλλης Κρυάδας.